Kur’an-ı Kerim’de Adı Geçen Melekler Kimlerdir?

Meleklere iman, İslam’ın temel iman esaslarından biridir. Kur’an-ı Kerim’de meleklerin Allah’ın emirlerine itaat eden, kendilerine verilen görevleri yerine getiren varlıklar olduğu bildirilir.

Kur’an’da bazı meleklerin isimleri açıkça zikredilirken, bazı melekler ise isimlerinden ziyade görevleriyle tanıtılmaktadır. Bu yazımızda Kur’an-ı Kerim’de adı geçen melekleri ve görevleriyle zikredilen melekleri ayetlerle birlikte ele alacağız.

1. Cebrâil (a.s.)

Cebrâil (a.s.), Allah’ın vahyini peygamberlere ulaştırmakla görevli büyük meleklerden biridir.

Kur’an-ı Kerim’de Cebrâil (a.s.) ismi açıkça geçmektedir. Bakara Suresi’nin 97. ayetinde onun Kur’an’ı Allah’ın izniyle Hz. Muhammed’in (s.a.s.) kalbine indirdiği bildirilmektedir.

Bakara Suresi – 97. Ayet

قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرٖيلَ فَاِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلٰى قَلْبِكَ بِاِذْنِ اللّٰهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرٰى لِلْمُؤْمِنٖينَ

Türkçe anlamı: De ki: Kim Cebrâil’e düşmanlık ederse bilsin ki o, Kur’an’ı Allah’ın izniyle senin kalbine indirmiştir. Kur’an kendinden önceki vahiyleri doğrulayan, iman edenler için yol gösterici ve müjde olan bir kitaptır.

Bu ayet, Cebrâil’in (a.s.) en önemli görevlerinden birinin vahyi Allah’ın peygamberlerine ulaştırmak olduğunu göstermektedir.

2. Mîkâil (a.s.)

Mîkâil (a.s.) da Kur’an-ı Kerim’de adı açıkça geçen büyük meleklerden biridir.

Mîkâil (a.s.) ismi Bakara Suresi’nin 98. ayetinde, Cebrâil (a.s.) ile birlikte zikredilmektedir.

Bakara Suresi – 98. Ayet

مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلّٰهِ وَمَلٰٓئِكَتِهٖ وَرُسُلِهٖ وَجِبْرٖيلَ وَمٖيكَالَ فَاِنَّ اللّٰهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرٖينَ

Türkçe anlamı: Kim Allah’a, O’nun meleklerine ve peygamberlerine, Cebrâil’e ve Mîkâil’e düşmanlık ederse, Allah’ın da inkâr edenlere karşı olduğu bilinmelidir.

İslamî kaynaklarda Mîkâil’in (a.s.) Allah’ın emriyle yağmur, bitkiler, rızık ve bazı tabiat olaylarıyla ilgili görevlerinin bulunduğu ifade edilmektedir.

3. Hârût ve Mârût (a.s.)

Hârût ve Mârût (a.s.) isimleri Bakara Suresi’nin 102. ayetinde geçmektedir.

Ayette Babil’de bulunan Hârût ve Mârût’tan söz edilir. Konuyla ilgili ayrıntılar tefsirlerde farklı yönleriyle ele alınmıştır. Bu nedenle Hârût ve Mârût hakkındaki rivayetleri değerlendirirken güvenilir tefsir kaynaklarına başvurmak önemlidir.

Bakara Suresi – 102. Ayetten İlgili Bölüm

وَمَٓا اُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ

Türkçe anlamı: Ayette Babil’deki iki melek olan Hârût ve Mârût’tan söz edilmektedir.

Kur’an’da İsmi Değil Görevi Bildirilen Melekler

Kur’an-ı Kerim’de bütün melekler isimleriyle tanıtılmamıştır. Bazılarından doğrudan görevleri üzerinden söz edilmektedir.

4. Ölüm Meleği (a.s.)

İnsanların canını almakla görevli melek Kur’an-ı Kerim’de “ölüm meleği” olarak zikredilmektedir.

Halk arasında bu meleğe Azrâil (a.s.) denilmesi yaygın olmakla birlikte, Azrâil ismi Kur’an-ı Kerim’de açıkça geçmez. Kur’an’da kullanılan ifade “ölüm meleği”dir.

Secde Suresi – 11. Ayet

قُلْ يَتَوَفّٰيكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذٖي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ اِلٰى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ

Türkçe anlamı: De ki: Sizin için görevlendirilen ölüm meleği canınızı alacak; ardından Rabbinize döndürüleceksiniz.

Böylece ölüm meleğinin görevinin Allah’ın emriyle insanların dünya hayatlarının sona ermesi sırasında canlarını almak olduğu anlaşılmaktadır.

5. İnsanların Amellerini Kaydeden Melekler

Kur’an-ı Kerim’de insanların davranışlarını gözeten ve kaydeden görevli meleklerden de söz edilmektedir.

Bu melekler İslamî literatürde Kirâmen Kâtibîn olarak bilinmektedir.

İnfitâr Suresi – 10, 11 ve 12. Ayetler

وَاِنَّ عَلَيْكُمْ لَحَافِظٖينَ
كِرَامًا كَاتِبٖينَ
يَعْلَمُونَ مَا تَفْعَلُونَ

Türkçe anlamı: Üzerinizde sizi gözeten, değerli ve yaptıklarınızı yazan görevliler vardır. Onlar yaptığınız şeyleri bilirler.

Bu ayetler insanın söz ve davranışlarının başıboş olmadığını, Allah’ın görevlendirdiği melekler tarafından kayıt altına alındığını göstermektedir.

6. Allah’ın Emirlerini Yerine Getiren Melekler

Kur’an-ı Kerim’de meleklerin en önemli özelliklerinden birinin Allah’a tam olarak itaat etmeleri olduğu bildirilmiştir.

Tahrîm Suresi – 6. Ayet

يَٓا اَيُّهَا الَّذٖينَ اٰمَنُوا قُٓوا اَنْفُسَكُمْ وَاَهْلٖيكُمْ نَاراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلٰٓئِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللّٰهَ مَٓا اَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ

Türkçe anlamı: Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi ateşten koruyun. Onun üzerinde güçlü ve görevlerinde titiz melekler vardır. Onlar Allah’ın kendilerine verdiği emirlere karşı gelmez ve kendilerine ne emredilmişse onu yerine getirirler.

Bu ayet, meleklerin Allah’ın emirlerine isyan etmediklerini ve kendilerine verilen görevleri yerine getirdiklerini açıkça ortaya koymaktadır.

Melekler İnsan Suretinde Görünebilir mi?

Kur’an-ı Kerim’de meleklerin Allah’ın izniyle insan suretinde görünebildiğine dair örnekler bulunmaktadır.

Bunlardan biri Hz. Meryem ile ilgilidir. Allah tarafından gönderilen ruhun ona düzgün bir insan görünümünde göründüğü bildirilmektedir.

Meryem Suresi – 17. Ayet

فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجَابًا فَاَرْسَلْـنَٓا اِلَيْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِيًّا

Türkçe anlamı: Meryem onlarla kendi arasına bir perde çekmişti. Biz de ona ruhumuzu gönderdik; o, Meryem’e düzgün bir insan suretinde göründü.

Münker ve Nekir (a.s.) Kur’an’da Geçiyor mu?

Kabirde insanlara soru sormakla görevli oldukları bildirilen Münker ve Nekir (a.s.) İslamî kaynaklarda ve hadislerde anılmaktadır.

Ancak Münker ve Nekir isimleri Kur’an-ı Kerim’de açıkça geçmemektedir. Bu sebeple Kur’an’da adı açıkça geçen meleklerle, hadis ve diğer İslamî kaynaklarda isimleri bildirilen melekleri birbirinden ayırmak gerekir.

İsrâfil (a.s.) Kur’an’da Geçiyor mu?

Kıyametin gerçekleşmesi ve yeniden dirilişle bağlantılı olarak sûra üflenmesinden Kur’an-ı Kerim’de söz edilmektedir.

Ancak İsrâfil (a.s.) ismi Kur’an-ı Kerim’de açıkça geçmez. İsrâfil (a.s.) ismi İslamî rivayetlerde sûra üflemekle görevli melek olarak bilinmektedir.

Meleklerin Özellikleri Nelerdir?

• Allah’ın emirlerine karşı gelmezler.
• Kendilerine verilen görevleri yerine getirirler.
• Allah’ın izni ve emri dışında hareket etmezler.
• Allah’ın dilediği görevleri yerine getirmek üzere görevlendirilirler.
• İnsanların göremediği gayb âlemine ait varlıklardır.
• Allah’ın izniyle farklı suretlerde görünebilirler.

Kur’an’da Geçen Melekler ve Görevleri

Melek	Kur’an’daki Durumu	Görevi / Özelliği	Ayet
Cebrâil (a.s.)	İsmi açıkça geçer	Vahyi peygamberlere ulaştırır	Bakara – 97. Ayet
Mîkâil (a.s.)	İsmi açıkça geçer	Allah’ın görevlendirdiği büyük meleklerden biridir	Bakara – 98. Ayet
Hârût (a.s.)	İsmi açıkça geçer	Babil ile bağlantılı olarak zikredilir	Bakara – 102. Ayet
Mârût (a.s.)	İsmi açıkça geçer	Babil ile bağlantılı olarak zikredilir	Bakara – 102. Ayet
Ölüm Meleği (a.s.)	Göreviyle zikredilir	Allah’ın emriyle canları alır	Secde – 11. Ayet
Amelleri yazan melekler	Görevleriyle zikredilir	İnsanların yaptıklarını kaydederler	İnfitâr – 10-12. Ayetler

Önemli Bir Bilgi

İslam kültüründe çok bilinen bazı melek isimlerinin tamamı Kur’an-ı Kerim’de isim olarak yer almaz.

• Cebrâil (a.s.) – Kur’an’da ismi geçer.
• Mîkâil (a.s.) – Kur’an’da ismi geçer.
• Hârût ve Mârût (a.s.) – Kur’an’da isimleri geçer.
• Azrâil (a.s.) – Kur’an’da bu isim geçmez; “ölüm meleği” ifadesi bulunur.
• İsrâfil (a.s.) – Kur’an’da ismi açıkça geçmez.
• Münker ve Nekir (a.s.) – Kur’an’da isimleri açıkça geçmez

Kur’an-ı Kerim’de meleklerin varlığına, özelliklerine ve görevlerine ilişkin birçok ayet bulunmaktadır.

Cebrâil (a.s.), Mîkâil (a.s.), Hârût ve Mârût (a.s.) Kur’an’da isimleri açıkça zikredilen melekler arasındadır.

Bunun yanında insanların canlarını almakla görevli ölüm meleği, insanların amellerini kaydeden melekler ve başka görevli meleklerden de isimleri verilmeden söz edilmektedir.

Melekler Allah’a kulluk eden, O’nun emirlerine karşı gelmeyen ve kendilerine verilen görevleri yerine getiren gayb âlemine ait varlıklardır.

Meleklere iman; Allah’ın yarattığı ve görevlendirdiği bu varlıkların varlığını kabul etmek ve Kur’an ile sahih kaynaklarda onlar hakkında bildirilenlere iman etmektir.

Kaynaklar

• Kur’an-ı Kerim, Bakara Suresi – 97. Ayet
• Kur’an-ı Kerim, Bakara Suresi – 98. Ayet
• Kur’an-ı Kerim, Bakara Suresi – 102. Ayet
• Kur’an-ı Kerim, Secde Suresi – 11. Ayet
• Kur’an-ı Kerim, İnfitâr Suresi – 10-12. Ayetler
• Kur’an-ı Kerim, Tahrîm Suresi – 6. Ayet
• Kur’an-ı Kerim, Meryem Suresi – 17. Ayet
• Diyanet İşleri Başkanlığı – Kur’an Yolu Tefsiri